Angst voor de machine: Terug van nooit weggeweest

Angst voor de machine: Terug van nooit weggeweest
Volg Bloovi ook op Twitter!

dinsdag 13 oktober 2015

foto: flickr.com/yeowatzup

“De machines zorgen voor een enorm voordeel omdat ze het tewerkstellen van een aantal arbeiders overbodig maken. Eén machine zorgt er zelf voor dat een man alleen het werk van vele anderen kan doen, en de overbodige arbeiders uit de tewerkstelling worden gegooid. [...] Deze afgekeurde mannen, onwetend, zijn niet blij met deze vernieuwingen, integendeel, ze voelen zich een offer op het altaar van de technische vooruitgang.”

Woorden uit 1812. Uitgesproken door dichter, politicus en een belangrijk figuur uit de Romantische beweging, Lord Byron. Tegen wie? Het Britse Hogerhuis. De woorden zijn meer dan 200 jaar oud en waren een reactie op de ‘Frame Breaking Act’: een wetsvoorstel dat het vernietigen van productiemachines in de textielindustrie zwaar zou bestraffen. Dat was een politieke reactie tegen een opstand van arbeiders die zichzelf Luddieten noemen. Een opstand tegen de machines die het brood wegnamen uit de monden van heel wat Britse mannen en hun gezinnen.

En toch. Deze woorden konden net zo goed gisteren uitgesproken zijn door een vakbondsman die zich inzet voor het lot van zijn collega’s.

Ook in de jaren ‘30, bovenop de miserie van de Grote Depressie die heel wat mensen werkloos achter liet, school achter elke hoek het gevaar van de ‘mechanische man’: hij zou alle jobs inpikken en zich keren tegen zijn bedenker. Een letterlijke interpretatie van de woorden van Karl Marx die een machine zag als “dode arbeid”, omgezet in kapitaal, “een zichzelf uitbreidende waarde, een monster met een ziel, dat begint te ‘werken’ alsof het van liefde bezeten was.” 

In juli 2015 riepen duizenden wetenschappers, bedrijfsleiders en denkers via het Future of Life Institute op om autonome wapens te verbieden: wapens die zelf kunnen denken en beslissingen nemen. De lijst met handtekeningen is indrukwekkend: kwantumfysicus Stephen Hawking, politiek commentator Noam Chomsky,  de grote man achter Tesla, Elon Musk en ook Apple-topman Steve Wozniak.

De angst voor de machine is terug van nooit weggeweest.

En dit weekend was het weer prijs. “Als machines alles produceren dat we nodig hebben, dan hangt de uitkomst ervan af hoe de koek verdeeld is. Iedereen kan een luxeleven leiden als de rijkdom die de machines produceren wordt gedeeld, óf mensen kunnen een miserabel leven leiden als de eigenaars van de machines succesvol lobbyen tegen herverdeling. Het lijkt echter alsof de tweede optie aan het winnen is, met technologie als drijfveer voor toenemende ongelijkheid.” zegt Stephen Hawking, in zijn langverwachte AMA (Ask Me Anything) op sociale netwerk- nieuws- en entertainmentwebsite Reddit. Met andere woorden: het kleine groepje dat de machines bezit zal zich verrijken en wie zijn inkomen verdient met hard labeur is eraan voor de moeite. Welkom in de toekomst.

Wat een gigantisch contrast met de woorden van Mischa Verheijden. Hij diende via Bloovi de populaire econoom, Paul Krugman, van antwoord, nadat die zich in zijn opinie The Big Meh nogal ironisch had uitgelaten over de technologische revolutie. Volgens Krugman zou het van gezond verstand getuigen als we de hype wat zouden temperen. Als je naar de cijfers kijkt kan je hem in eerste opzicht geen ongelijk geven: de werkloosheid in de Westerse wereld is torenhoog, de productiviteit, uitgedrukt in output per gewerkt uur flatlinet en politici zijn reeds tevreden met een groei, uitgedrukt in bruto binnenlands product, van 0.1% - zelfs binnen de foutenmarge.

Volgens Mischa is “Paul Krugman is een econoom van de oude orde.” Technologie is ons leven aan het veranderen in positieve zin. Het artikel werd wat opgesmukt met buzzwords maar de essentie was ook mijns inziens correct: something’s at hand, en het is moeilijk in nummers te vatten. Maar zijn de entrepreneurs en start-ups, hun commissiemodellen, hun robots en hun parallaxwebsites de nieuwe messiassen, of zijn ze de ruiters van de apocalyps? Komt de technologie ons verlossen van het juk van de arbeid, of blijft het bij 140 tekens en Angry Birds?

Een tiental jaar geleden kon je machines het best beschrijven als geniale baby's. Ze konden pi berekenen op duizenden getallen na de komma, maar konden niet lopen, niks grijpen en hun eerste woorden, daar kreeg je schrik van. Die tegenstelling wordt de paradox van Moravec genoemd; in logisch redeneren zijn computers geweldig, maar als ze fijne sensomotorische bewegingen moeten uitvoeren dan is een enorme rekenkracht vereist. Dat was goed nieuws. De computer deed waar hij goed in was, de mens zou zich kunnen bezig houden met leukere zaken zoals food trucks, interieurontwerp en de perfecte koffie.

Het resultaat blijkt echter minder prettig. De arbeidsmarkt polariseert. Tewerkstelling groeit in de hoogbetaalde en laagbetaalde segmenten van de arbeidsmarkt. De jobs tussenin blijken minder bestand tegen de opkomst van de computer: administratie, boekhouden en andere repetitieve zaken, daar zijn de machines beter in. Maar we hebben ten minste werk en een inkomen, zij het voor velen niet zo hoog. Sommige onderzoeken concluderen zelf dat technologie meer jobs creëerde dan dat het vernietigde. Maar voor hoe lang nog?

Robots sorteren de pakjes bij Amazon, binnenkort worden ze afgeleverd door drones. Beurs- en sportverslagen schrijven, dat kan een computer ondertussen ook. Aan de hand van machine learning leren machines zelf hoe ze complexe sensomotorische handelingen uitvoeren. En last but not least: onze auto’s rijden vanzelf. Kan u zich een wereld inbeelden waar uw banaan uit Zuid-Amerika naar hier reist zonder dat daar een mens aan te pas komt? De vrachtwagen rijdt vanzelf en wie weet vaart de boot ooit zelf naar de haven van Antwerpen. Misschien pendelt u ooit naar Brussel in een trein, metro of taxi zonder bestuurder. Het zou miljoenen jobs kosten.

Je zou kunnen zeggen dat dankzij de steeds toenemende rekenkracht van computers, de paradox van Moravec op de schop kan. Dat computers mensen gaan vervangen, dat heeft een enorme impact op onze economie en onze manier van leven. En dan zijn we terug bij de woorden van Lord Byron en Stephen Hawking: het is een verhaal van winnaars en verliezers.

De winnaars van ‘het einde van Moravec’ bestaan uit twee groepen. Enerzijds zijn er de bezitters van de machines. Als Uber al haar taxi’s laat rijden zonder chauffeur, dan hoeft het bedrijf de inkomsten niet meer te delen - een idee waar trouwens mee geflirt wordt. Anderzijds zijn er de uitvinders, ontwikkelaars en bedenkers die aan de basis liggen van gigantische winstgevende netwerken die verdienen op basis van commissie. Netwerkeffecten  zorgen ervoor dat er maar een paar sociale netwerken kunnen zijn, dat autodelen op slechts enkele platformen draait en dat een hotel boeken via twee of drie websites gebeurt. Met andere woorden: jij gebruikt een platform, omdat anderen dat ook doen. En er werken belachelijk weinig mensen. Instagram had slechts 13 medewerkers toen het bedrijf voor 1 miljard dollar verkocht werd. Onze interessante tijden worden niet voor niets soms de superstar economy genoemd.

Daarenboven is de huidige economie moeilijk in cijfers te bevatten. En heel wat economen hebben daar moeite mee. Iemand die vroeger elke week 3 films huurde in de videotheek aan 3 euro per film  had een aandeel van 36 euro in het bruto binnenlands product. Dankzij zijn Netflix-abonnement is dat nog slechts 10 euro. Ging de economie erop achteruit? Of is deze man beter af omdat hij zich niet meer moet verplaatsen om een goede film te huren en daar slechts 1 maal per maand voor dient te betalen?

Het optimisme van Mischa is dus zeker niet misplaatst. Het is echter niet onvoorwaardelijk. Zoals Krugman ten slotte zelf in The Big Meh aanhaalt zijn er diverse oorzaken waarom de welvaart wel stijgt maar zich dit niet laat zien in de cijfers. De grote 'maar' zit hem er voornamelijk in hoe de wereld de vruchten zal plukken van de huidige technologische revolutie, die grotendeels afhankelijk is van hoe we de taart in de toekomst zullen verdelen. Een nieuwe wereld van snelle (technologische) verandering, flexibiliteit en vrijheid waar zingeving zelf ingevuld dient te worden, dat vraagt om een nieuw maatschappelijk raamwerk. En daar komt het universeel basisinkomen alweer om de hoek kijken...

Tags: , , .



Over Roel Peters


Roel Peters

Roel Peters is online marketing consultant bij The Reference en co-blogt over actuele problemen en ideeën voor de toekomst op www.na2014.be.

Volg mij


Bekijk volledig profiel