Waar komen de grondstoffen in jouw product eigenlijk vandaan? Onder welke omstandigheden werden ze geproduceerd? En wat als een klant, investeerder of regelgever morgen dat antwoord van jou verwacht? Voor veel Vlaamse kmo's is dat geen hypothetische vraag meer. Maaike Van Overmeire, die bij VLAIO en als duurzaamheidsadviseur bij Enterprise Europe Network Vlaanderen dagelijks met bedrijven rond de tafel zit, ziet het met eigen ogen: "Kmo's willen hier écht mee aan de slag. Maar ze lopen vast. Ze missen de structuur, de tijd en de methodieken om hun waardeketen goed in kaart te brengen."

Dat is precies waarom Enterprise Europe Network Vlaanderen, samen met een reeks Vlaamse partners, de Green Deal Waardeketens lanceerde. Een driejarig traject dat in september 2026 van start gaat en Vlaamse bedrijven stap voor stap moet helpen om hun internationale waardeketens transparanter, veerkrachtiger en toekomstbestendiger te maken.

Het creëert nieuwe kansen

De druk op bedrijven neemt toe. Klanten stellen strengere eisen, Europese wetgeving evolueert razendsnel en grondstoffenschaarste zet de toekomstige bevoorrading onder druk. Tegelijk groeit ook de kans voor wie daartoe voorbereid is. "Bedrijven die hun waardeketen begrijpen, staan sterker tegenover regelgevers én concurrenten," benadrukt Maaike de voordelen. "Ze beperken eventuele reputatieschade, ze worden aantrekkelijker voor internationale partners en investeerders, en ze versterken hun positie op de Europese markt."

De Green Deal Waardeketens kadert binnen een bredere reeks Vlaamse Green Deals: samenwerkingstrajecten waarbij bedrijven, organisaties en de overheid zich vrijwillig engageren om samen concrete doelen te realiseren. Deelname is gratis, maar vraagt een tijdsinvestering en actieve betrokkenheid. Wat deze Green Deal onderscheidt, is de focus op waardeketens: een thema dat steeds meer op de radar staat van kmo's die merken dat de verwachtingen van klanten en regelgevers snel evolueren.

​Bedrijven die hun waardeketen begrijpen, staan sterker tegenover regelgevers én concurrenten

Niet alleen milieu, ook mensen staan centraal

Een centraal begrip in dit verhaal van Green Deals is due diligence. Het klinkt als juridisch jargon, maar het gaat over iets heel concreets. "Het zijn de processen die bedrijven doorlopen om te garanderen dat mensenrechten én milieunormen gerespecteerd worden doorheen hun volledige productie- en waardeketen," legt Maaike uit. "Beide aspecten zijn even belangrijk. Het gaat over arbeidsomstandigheden in een fabriek aan de andere kant van de wereld, maar ook over de ecologische impact van de grondstoffen die je gebruikt."

Voor veel ondernemers roept dit een aantal vragen op als een extra administratieve last die van bovenaf wordt opgelegd. "Dat gevoel begrijp ik," klinkt het bij Maaike. "Als je als kmo al alle ballen in de lucht probeert te houden, is een nieuwe verplichting niet iets waarop je zit te wachten. Maar bij bedrijven die hun waardeketen wél goed kennen zien we dat ze efficiënter werken, risico's beter inschatten en kansen ontdekken die anders verborgen zouden blijven. Het creëert een strategisch voordeel."

​Het zijn de processen die bedrijven doorlopen om te garanderen dat mensenrechten én milieunormen gerespecteerd worden doorheen hun volledige productie- en waardeketen

De aanpak

Binnen de aanpak van Green Deal Duurzame Waardeketens voert elke deelnemende kmo minstens één pilootproject uit binnen haar eigen waardeketen en deelt de resultaten met de andere deelnemers. "Dat delen is essentieel," benadrukt Maaike. "De uitdagingen in waardeketens worden zelden door één partij alleen opgelost. Je hebt kmo's nodig, maar ook grote ondernemingen die hun leveranciers actief ondersteunen, en intermediairen die de verbinding maken."

Grote ondernemingen engageren zich dan ook expliciet om hun leveranciers in dat proces te begeleiden. Daarnaast is er een lerend netwerk met praktijkgerichte workshops en peer-learning, zodat deelnemers snel kennis opbouwen en resultaten kunnen uitwisselen. Wie meer begeleiding op maat nodig heeft, kan rekenen op ondersteuning van VLAIO, EEN, FIT, DOMG en andere intermediairen.

"Wat ik ook belangrijk vind: de lessen uit de pilootprojecten worden vertaald naar herhaalbare blueprints en beleidsaanbevelingen," aldus Maaike. "Zo kunnen ook bedrijven die niet actief deelnemen aan de Green Deal, achteraf met de inzichten aan de slag. De impact gaat dus veel verder dan de groep die zich inschrijft."

Het is een lerend netwerk met praktijkgerichte workshops en peer-learning, zodat deelnemers snel kennis opbouwen en resultaten kunnen uitwisselen.
Duurzame waardeketen

Wie staat achter dit initiatief?

Het traject wordt gecoördineerd door een partnerschap van Vlaamse overheden: VLAIO/EEN, FIT, DKBUZA, DOMG en WEWIS. Een externe begeleider ondersteunt de uitvoering. De ambities zijn concreet: minstens 80 procent van de deelnemende kmo's neemt actief deel aan het lerend netwerk, 75 procent van de geplande mijlpalen wordt gehaald en elke kmo realiseert minstens één pilootproject.

"Dit is een breed gedragen initiatief," zegt Maaike. "We brengen partijen samen die normaal niet aan dezelfde tafel zitten. Dat is precies de kracht van een Green Deal: je wisselt kennis uit, gaat samenwerkingen aan die je anders nooit zou aangaan, en je ontdekt dat anderen met dezelfde uitdagingen worstelen."

De vraag is niet óf, maar wanneer

Voor Maaike is de conclusie duidelijk: "De vraag is niet meer óf kmo's met hun waardeketen aan de slag moeten. Die trein is vertrokken. De vraag is wanneer, en of ze dat alleen doen of met de juiste partners aan hun zijde." Ze lacht. "Wij kiezen voor het laatste."

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

De Green deal nog eens in het kort:
Green Deals in Vlaanderen zijn innovatieve groene samenwerkingsprojecten rond water, voedsel, circulaire economie en tal van andere thema’s. Neem je deel aan zo’n deal, dan ga je een vrijwillige overeenkomst aan. Jij onderneemt duurzame acties en leert van andere organisaties. De overheid neemt knelpunten weg en zet je engagement in de verf. Win-win.
Hier alle info: https://omgeving.vlaanderen.be/nl/023-waardeketens